ഒരു മോതിരത്തിനുള്ളിലൂടെ ഒരു മുഴുവൻ വസ്ത്രം ഊർന്നിറങ്ങിക്കൊണ്ടുപോകാൻ കഴിയുമെന്ന് പറഞ്ഞാൽ വിശ്വസിക്കാനാകുമോ? ഒരു കാലത്ത് ലോകത്തെ മുഴുവൻ വിസ്മയിപ്പിച്ച, മുഗൾ ചക്രവർത്തിമാരുടെ പ്രിയപ്പെട്ട ‘ധാക്ക മസ്ലിൻ’ (Dhaka Muslin) എന്ന ഇതിഹാസ വസ്ത്രത്തിന്റെ കഥയാണിത്. ചരിത്രത്തിന്റെ ഏടുകളിൽ മാഞ്ഞുപോയ ആ സുവർണ്ണ കാലഘട്ടത്തിലൂടെ ഒരു യാത്ര…
ചരിത്രപ്രസിദ്ധവും ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വിലപിടിപ്പുള്ളതും അതിസൂക്ഷ്മവുമായ കൈത്തറി വസ്ത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ധാക്ക മസ്ലിൻ (Dhaka Muslin / ഡാക്കായി മൽമൽ). ബംഗാളിലെ ധാക്ക (ഇപ്പോഴത്തെ ബംഗ്ലാദേശ് തലസ്ഥാനം) കേന്ദ്രീകരിച്ച് നിർമ്മിച്ചിരുന്ന ഈ പരുത്തിവസ്ത്രം, അതിന്റെ ഗുണനിലവാരവും പ്രത്യേകതകളും കൊണ്ട് ലോകപ്രശസ്തമായിരുന്നു. ഇറാഖിലെ പ്രശസ്തമായ വാണിജ്യ കേന്ദ്രമായ ‘മൊസൂൾ’ (Mosul) വഴി യൂറോപ്പിലേക്ക് ഈ തുണി കയറ്റി അയക്കപ്പെട്ടതിനാലാണ് ഇതിന് ‘മസ്ലിൻ’ എന്ന പേര് ലഭിച്ചതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ യഥാർത്ഥ മസ്ലിന്റെ ഉത്ഭവം ബംഗാളിലെ ധാക്കയിലായിരുന്നു.
അത്രയധികം നേർത്തതും സുതാര്യവുമായതുകൊണ്ട് ധാക്ക മസ്ലിനെ ‘ആബ്-ഇ-റവാൻ’ (ഒഴുകുന്ന വെള്ളം), ‘ശബ്നം’ (പ്രഭാതത്തിലെ മഞ്ഞുതുള്ളി), ‘ബാഫ്റ്റ് ഹാവ’ (നെയ്ത വായു) എന്നൊക്കെ കാവ്യത്മകമായി വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നു. മസ്ലിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത അതിന്റെ നൂലിന്റെ സൂക്ഷ്മതയായിരുന്നു. ഏറ്റവും പ്രാവീണ്യമുള്ള സ്ത്രീകളാണ് ഈ പരുത്തി നൂൽ നൂറ്റിയിരുന്നത്. പ്രത്യേകിച്ച് ഈർപ്പമുള്ളതും പ്രഭാതത്തിലെ മഞ്ഞുവീഴ്ചയുള്ളതുമായ അന്തരീക്ഷത്തിൽ മാത്രമേ ഈ നേർത്ത നൂൽ നൂൽക്കാൻ സാധിച്ചിരുന്നുള്ളൂ. പകൽ ചൂടിൽ നൂൽ പൊട്ടിപ്പോകാൻ സാധ്യതയുള്ളതിനാൽ നേരം പുലരും മുൻപേയുള്ള സമയത്തായിരുന്നു ഇത് കൂടുതലായി ചെയ്തിരുന്നത്.
തികച്ചും പരമ്പരാഗതമായ രീതിയിലുള്ള തറികളിലാണ് ഇത് നെയ്തിരുന്നത്. ഒരു കഷണം മസ്ലിൻ തുണി പൂർത്തിയാക്കാൻ മാസങ്ങളുടെ അധ്വാനം ആവശ്യമായിരുന്നു. രാജകുടുംബങ്ങൾക്കായി നിർമ്മിക്കുന്ന ഏറ്റവും മികച്ച ഇനങ്ങൾക്ക് സാധാരണക്കാരെ അപേക്ഷിച്ച് കൂടുതൽ സമയവും വൈദഗ്ധ്യവും ആവശ്യമായിരുന്നു.
ഇതിന്റെ സൂക്ഷ്മത എത്രയെന്നാൽ, ആറ് യാർഡിലധികം നീളമുള്ള ഒരു മുഴുവൻ മസ്ലിൻ വസ്ത്രം ഒരു ചെറിയ മോതിരത്തിനുള്ളിലൂടെയോ അല്ലെങ്കിൽ ഒരു നസ്യാപ്പെട്ടിയിലൂടെയോ (Snuff box) അനായാസം കടത്തിവിടാൻ സാധിക്കുമായിരുന്നു എന്ന് ചരിത്രരേഖകളിൽ പറയുന്നു. പത്താം നൂറ്റാണ്ടിൽ അറബ് ഭൂമിശാസ്ത്രജ്ഞനായ അൽ-ഇദ്രീസി ബംഗാളിലെ ‘മസ്ലിൻ’ നിർമ്മാണ കേന്ദ്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്.
മസ്ലിൻ നിർമ്മിക്കാനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന പ്രത്യേകതരം പരുത്തിച്ചെടിയാണ് ഫ്യൂട്ടി കർപാസ് (Phuti Karpas): ബംഗാളിലെ മേഘ്ന നദിയുടെ തീരത്തുള്ള ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ മണ്ണിൽ മാത്രമാണ് ഇത് വളർന്നിരുന്നത്.
മുഗൾ ചക്രവർത്തിമാരുടെ കൊട്ടാരത്തിലെ ഒഴിച്ചുകൂടാനാവാത്ത ഒരു ഫാഷൻ പ്രതീകമായിരുന്നു ധാക്ക മസ്ലിൻ. ചക്രവർത്തിമാരും രാജ്ഞിമാരും (ഉദാഹരണത്തിന് നൂർജഹാൻ, മുംതാസ് തുടങ്ങിയവർ) ഇത് കൊട്ടാരത്തിൽ ധരിച്ചിരുന്നു. അക്ബർ ചക്രവർത്തിയുടെ കാലത്ത് ‘മുൽമുൽ ഖാസ്’ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഏറ്റവും മികച്ച മസ്ലിൻ വസ്ത്രങ്ങൾ രാജകുടുംബത്തിനായി മാത്രം മാറ്റിവെച്ചിരുന്നു. മുഗൾ രാജാക്കന്മാർ തങ്ങളുടെ സമ്പത്തിന്റെയും അധികാരത്തിന്റെയും പ്രതീകമായാണ് മസ്ലിനെ കണ്ടിരുന്നത്. അക്ബർ ചക്രവർത്തിയുടെ കാലത്ത് ഇതിന്റെ ഉത്പാദനം ഔദ്യോഗികമായിത്തന്നെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.
ധാക്ക മസ്ലിനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നിരവധി കഥകൾ പ്രചാരത്തിലുണ്ട്. ഒരു മുഗൾ രാജ്ഞി തന്റെ വസ്ത്രം ഏഴ് വരികളിലായി ചുറ്റിയിട്ടും ശരീരം വ്യക്തമായി കാണാഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് ചക്രവർത്തി കോപിച്ചുവെന്നും, എന്നാൽ അത് ഏഴ് മടക്ക് മസ്ലിൻ വസ്ത്രമായിരുന്നു എന്ന് പിന്നീട് ബോധ്യപ്പെട്ടുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ, ബംഗാളിലെ ഒരു നവാബിന്റെ കൊട്ടാരത്തിൽ ഒരു ആടുവായിൽപ്പെട്ട് മസ്ലിൻ തുണി മുഴുവനായി നശിച്ചുപോയെന്ന ചരിത്രകഥയും പ്രശസ്തമാണ്.
റോമാ സാ്രാജ്യകാലം മുതൽക്കേ യൂറോപ്പ്, മിഡിൽ ഈസ്റ്റ്, ചൈന തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് ധാക്ക മസ്ലിൻ കയറ്റി അയച്ചിരുന്നു. ഫ്രഞ്ച് രാജ്ഞിയായ മേരി ആന്റോനെറ്റ്, ബ്രിട്ടീഷ് എഴുത്തുകാരിയായ ജെയ്ൻ ഓസ്റ്റിൻ തുടങ്ങിയ പ്രമുഖരും ഈ വസ്ത്രത്തിന്റെ ആരാധകരായിരുന്നു.റോമാ സാ്രാജ്യകാലത്ത് തന്നെ മസ്ലിൻ യൂറോപ്പിൽ എത്തിയിരുന്നതായി ചരിത്രകാരന്മാർ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. റോമൻ സ്ത്രീകൾ ഈ നേർത്ത വസ്ത്രം ധരിക്കുന്നത് സെനറ്റിൽ വലിയ ചർച്ചകൾക്കും ധാർമ്മിക വിമർശനങ്ങൾക്കും വഴിവെച്ചിരുന്നുവെന്ന് ചരിത്രത്തിൽ കാണാം (റോമൻ സമ്പത്ത് അമിതമായി ചോർത്താൻ ഈ വസ്ത്രം കാരണമാകുന്നു എന്നായിരുന്നു പ്രധാന ആക്ഷേപം).
പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയുടെ വരവും ബ്രിട്ടീഷ് വ്യാവസായിക വിപ്ലവവും ധാക്ക മസ്ലിന്റെ തകർച്ചയ്ക്ക് കാരണമായി. യന്ത്രങ്ങളിൽ നിർമ്മിച്ച വിലകുറഞ്ഞ തുണിത്തരങ്ങൾ വിപണിയിലെത്തുകയും, പ്രാദേശിക നെയ്ത്തുകാരുടെ മേൽ ഉയർന്ന നികുതി ചുമത്തുകയും ചെയ്തതോടെ ഈ പാരമ്പര്യ വ്യവസായം നശിച്ചു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കമായപ്പോഴേക്കും ‘ഫ്യൂട്ടി കർപാസ്’ ചെടിയും അതുണ്ടാക്കാൻ അറിയാവുന്ന നെയ്ത്തുകാരും ഭൂമുഖത്തുനിന്ന് പൂർണ്ണമായും അപ്രത്യക്ഷമായി.
വർഷങ്ങളുടെ നഷ്ടത്തിന് ശേഷം, ബംഗ്ലാദേശ് ഗവൺമെന്റിന്റെയും ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെയും ഗവേഷണഫലമായി ‘ഫൂട്ടി കാർപാസ്’ പരുത്തിയുടെ ജനിതകഘടന വീണ്ടെടുക്കുകയും, ധാക്ക മസ്ലിൻ നിർമ്മാണ സാങ്കേതികവിദ്യ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. 2020-ൽ ബംഗ്ലാദേശ് ഇതിന് ഭൗമസൂചിക പദവി (GI Tag) കരസ്ഥമാക്കുകയുണ്ടായി.
ഇന്ത്യൻ നെയ്ത്തുവിദ്യയുടെയും കരകൗശല വൈഭവത്തിന്റെയും ഏറ്റവും വലിയ മാതൃകയാണ് ചരിത്രത്തിന്റെ ഏടുകളിൽ നിന്ന് പുനർജനിച്ച ഈ മസ്ലിൻ തുണിയുടെ കഥ.
Leave a Reply